Flex Work Research Centre

Arbeidsflexibiliteit en ontslagrecht

Ingrijpende veranderingen op de productmarkten dwingen tot veranderingen in de inzet van arbeid. Arbeidsflexibiliteit stelt bedrijven en instellingen in staat om de inzet van arbeid te laten meebewegen met de onrust op productmarkten waarop zij zich waar moeten maken. Die arbeidsflexibiliteit ontstaat niet vanzelf. Het arbeidsaanbod kan aan flexibiliteit winnen door het opdoen van arbeidsvaardigheden door scholing en ervaring. Het is daardoor beter in staat om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden. Het arbeidsaanbod kan ook tot flexibiliteit gebracht worden door aanpassingen in de arbeidsmarktinstituties. Ontwikkelingen in het arbeidsrecht brengen werknemers ertoe om meer oog te hebben voor de toekomst van hun loopbaan en voor de kansen die zich in de loop van de tijd voordoen. In het bijzonder is het ontslagrecht van invloed op de flexibiliteit van werknemers.

In deze WRR-verkenning brengen we onderzoeksrapporten samen die als achtergrond en inspiratie hebben gediend bij het schrijven van WRR-advies Investeren in werkzekerheid. Drie kernbegrippen staan centraal in deze verkenning: flexibiliteit, scholing en ontslagrecht. Flexibiliteit vormt de aanleiding om na te denken over scholing en ontslagrecht. De studie van Visser en Van der Meer vormt daarom een startpunt (hoofdstuk 2). Zij verkennen de verandering in de dominante bedrijfsstrategie waaruit de noodzaak voor meer flexibiliteit naar voren komt. Een vervolgvraag is hoe deze flexibiliteit tot stand gebracht kan worden. Scholing of breder genomen employability wordt dikwijls naar voren geschoven als middel om de flexibiliteit van arbeid te verhogen. In de tweede opgenomen studie verkennen Gelderblom en De Koning de relatie tussen de versterking van het menselijk kapitaal en de mogelijkheid van werknemers om zich daardoor op de arbeidsmarkt staande te houden (hoofdstuk 3). Ook Baris en Verhulp hebben het over scholing. Hun studie is als derde opgenomen (hoofdstuk 4). Het huidige ontslagrecht laat kansen onbenut om flexibiliteit op de arbeidsmarkt te creëren en tegelijkertijd zekerheid voor de werknemer overeind te houden. Baris en Verhulp verkennen door een juridische bril de relatie tussen scholing en het ontslagrecht. Vervolgens wordt in deze verkenning geheel ingezoomd op het ontslagrecht. In de vierde studie neemt Vandenberghe voor de individuele werknemer en werkgever de werking van het ontslagrecht onder de loep, dit keer vanuit een economische invalshoek (hoofdstuk 5). In de laatste studie verkennen Belot en Van Ours ten slotte in samenhang met andere arbeidsmarktinstituties de gevolgen van het ontslagrecht voor macro-economische grootheden zoals de werkgelegenheid en de dynamiek op de arbeidsmarkt (hoofdstuk 6).